Đậu tằm là đậu gì ? Công dụng hạt đậu tằm trong sản xuất thức ăn chăn nuôi

Đậu tằm là loại đậu được nhập khẩu từ Úc, giàu dinh dưỡng, cung cấp nguồn đạm, năng lượng cao và mang lại nhiều công dụng đặc biệt.

1. Thông tin cơ bản

1.1 Đậu tằm là gì ?

Đậu tằm (Tên khoa học là Vicia Faba) thuộc loại cây họ đậu Fabaceae được trồng và sử dụng phổ biến để làm thực phẩm và thức ăn chăn nuôi. Đậu tằm còn có nhiều tên gọi khác như là đậu răng ngựa, đậu faba hay đậu fava.

Đậu tằm được biết đến là loại đậu giàu dinh dưỡng, với thành phần protein cao cùng các loại vitamin và khoáng chất khác. Đậu tằm được xem là nguồn đạm thực vật lành mạnh và bền vững.

Tại Việt Nam đậu tằm nổi tiếng là nguồn thức ăn chính trong quy trình chăn nuôi cá chép giòn và đã du nhập vào thị trường thức ăn thủy sản trong hơn 10 năm trở lại đây.

Ngoài ra, đậu tằm (ở một số quốc gia) được xem là nguyên liệu cung cấp đạm thay thế đậu nành trong công thức sản xuất thức ăn chăn nuôi cho gia súc, gia cầm giúp duy trì sức khỏe đàn vật nuôi và cải thiện hiệu quả kinh tế ngành chăn nuôi.

Hạt đậu tằm được thu hoạch vào 2 giai đoạn tùy vào từng mục đích khác nhau:

1.2 Hạt đậu tằm khi nào được thu hoạch ?

Hạt đậu tằm non (hạt xanh)

Hạt đậu tằm non có màu xanh, hạt mềm, căng mọng, vỏ mỏng. Hạt được thu hoạch sớm sau 60 – 80 ngày gieo trồng tùy giống.

Hạt đậu tằm giai đoạn này vẫn còn tươi, xanh có vị ngọt thanh, dễ tiêu hóa, nhưng vẫn đáp ứng và cung cấp đủ các chất dinh dưỡng cần thiết có trong đậu.

Hạt non sẽ phù hợp cho các mục đích chế biến món ăn như luộc, hấp, nấu súp, làm món hầm,…

Hạt đậu tằm chín (hạt nâu)

Hạt đậu tằm khi chín vỏ chuyển sang màu nâu, khô lại, hạt bên trong cứng, kích thước hạt lớn hơn hạt non.

Hạt đậu tằm giai đoạn này sẽ được thu hoạch sau 100 – 120 ngày gieo trồng.

Đây là giai đoạn hạt có hàm lượng dinh dưỡng cao nhất. Thích hợp sử dụng trong chăn nuôi như nghiền mịn thành bột cung cấp năng lượng cho gia cầm – gia súc, hoặc ngâm nước tróc vỏ dùng trong chăn nuôi cá chép giòn.

1.3 Cây đậu tằm được trồng ở đâu ?

Đậu tằm có nguồn gốc từ Trung Đông và dần mở rộng sang Trung Quốc từ hơn 2000 năm trước, thông qua con đường Tơ lụa đến Nam Mỹ vào thời kỳ Colombia và gần đây đậu tằm đã được lan rộng sang Canada và Úc.

Đậu tằm lần đầu tiên được thương mại hóa và bắt đầu trồng tại Nam Úc vào đầu những năm 1980; sau đó lan rộng ra các khu vực khác như New South Wales và Tây Úc. Tasmania và miền nam Queensland cũng góp phần nhỏ vào hoạt động trồng đậu tằm tại Úc.

Hiện nay, việc sản xuất đậu tằm đang được phát triển mạnh mẽ tại Úc và Úc là quốc gia sản xuất đậu tằm đứng thứ 4 thế giới vào vụ mùa năm 2020 – 21 với số liệu được ghi nhận là 510 ngàn tấn đậu.

1.4 Lợi ích trồng cây đậu tằm

Không phải tự nhiên việc trồng cây đậu tằm lại trở nên phổ biến và lan rộng ra nhiều quốc gia với tốc độ nhanh chóng như vậy, khi điều này được xem là chìa khóa thúc đẩy tăng trưởng sản xuất và mang lại giá trị bền vững cho ngành nông nghiệp trong tương lai:

Cây đậu tằm giúp cố định ni tơ trong khí quyển thông qua bộ rễ nhằm tái tạo đất trồng, bổ sung chất dinh dưỡng tự nhiên cho các loại cây trồng khác vào vụ mùa tiếp theo, giảm thiểu việc lạm dụng phân bón hóa học để tổng hợp ni tơ, nhờ vậy giảm được những tác động tiêu cực vào môi trường.

Cây đậu tằm (tại Úc) được trồng chủ yếu vào vụ Đông và tham gia vào hệ thống canh tác tích hợp giúp bổ sung ni tơ cho một số loại cây trồng khác như lúa mì, cải dầu, lúa mạch và các loại cây trồng vụ Hè như bông, lúa và ngô. Việc trồng cây đậu tằm luân canh góp phần giúp tăng năng suất cây trồng, tăng tính đa dạng di truyền và giảm thiểu được sâu bệnh, mầm bệnh có trong đất. Chính vì vậy mà mô hình trồng cây đậu tằm đang ngày càng được nhân rộng và phát triển tại Úc do mang lại không ít lợi ích cho toàn ngành nông nghiệp nước Úc.

2. Công dụng hạt đậu tằm trong sản xuất thức ăn chăn nuôi

2.1 Thức ăn thủy sản

Đậu tằm nuôi cá chép giòn

Đậu tằm đã quá phổ biến tại thị trường Việt Nam trong hơn 10 năm trở lại đây. Đậu tằm được sử dụng làm nguồn thức ăn chính trong quy trình chăn nuôi cá chép giòn.

Tính theo hàm lượng vật chất khô có trong đậu tằm, đạm (protein) chiếm tới 31%, tinh bột 49%, chất béo 0.8% và 8 loại axit amin thiết yếu. Với đặc điểm giàu đạm và tinh bột nhưng rất ít chất béo, hạt đậu tằm giúp thịt cá săn chắc, ngon và ngọt hơn.

Đậu tằm giúp thay đổi cấu trúc thịt cá săn chắc hơn một cách tự nhiên do cá được bổ sung một lượng đạm hoàn hảo, hoàn toàn không làm ảnh hưởng đến sức khỏe của người tiêu dùng.

Ngoài ra, việc sử dụng đậu tằm vào quy trình chăn nuôi cá chép giòn còn đem lại hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi khi giá bán cá chép giòn cao hơn gấp 2-3 lần cá chép thường.

Đậu tằm nuôi cá rô phi

Đậu tằm được sử dụng vào nghiên cứu thực nghiệm nuôi cá rô phi tạo thương phẩm cá giòn của Khoa Thủy sản – Học viện Nông nghiệp Việt Nam và thành công công bố vào năm 2021.

Nghiên cứu được chia làm 3 nhóm và tiến hành trong 90 ngày nuôi:

Sử dụng 100% thức ăn công nghiệp
Sử dụng 50% thức ăn công nghiệp – 50% đậu tằm
Sử dụng 100% đậu tằm

Kết quả thu được sau nghiên cứu:

Mô hình sử dụng 100% Đậu tằm vào quy trình nuôi cá rô phi tạo thương phẩm cá giòn đã cho ra kết quả vượt ngoài mong đợi:

Thịt cá có độ dai giòn cao, màu sắc thịt cá tươi sáng hơn và được thực khách yêu thích nhất.
Hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR): 1.7 – Được đánh giá là cao hơn so với mô hình nuôi cá rô phi truyền thống.

Kết luận: Mô hình sử dụng đậu tằm vào chăn nuôi cá rô phi giòn góp phần đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi tại VN.

2.2 Thức ăn gia súc

Đậu tằm thức ăn cho heo

Đậu tằm Úc còn được sử dụng như một nguồn nguyên liệu cung cấp đạm thay thế cho ngô và đậu nành trong thức ăn chăn nuôi heo.

Theo khuyến cáo của một chuyên gia người Canada về dinh dưỡng cho heo cho hay:

Trong đậu tằm cung cấp tới 87% vật chất khô (bao gồm 30% Protein, 1.86% Lysine và các loại khoáng chất khác) phù hợp làm TACN cho heo ở 2 giai đoạn:

Heo nái, heo vỗ béo với hàm lượng tối đa là 20% trong khẩu phần ăn
Nái nuôi con, nái khô: tối đa 10% khẩu phần ăn

Đậu tằm giúp thịt săn chắc hơn và hạn chế được lượng mỡ có trong thịt.

Đậu tằm thức ăn cho bò

Theo một nghiên cứu của Scotland, đậu tằm còn được sử dụng cho động vật nhai lại khi cung cấp hàm lượng protein và năng lượng dồi dào cho vật nuôi. Đậu tằm đã được sử dụng thay thế bột đậu nành trong khẩu phần ăn cho bò sữa và cừu.

Với tính chất dễ hòa tan của protein có trong đậu tằm làm cho hoạt chất này trở nên dễ phân hủy trong dạ cỏ của bò sữa và cừu. Đậu tằm còn cung cấp các loại axit amin thiết yếu tạo nên một khẩu phần ăn phù hợp và hoàn hảo cho động vật nhai lại.

Kết luận từ nghiên cứu: Bò sữa và cừu được cho ăn đậu tằm ủ chua sẽ cho ra chất lượng sữa có hàm lượng protein cao hơn so với các loại đậu khác.

Đậu tằm thức ăn cho ngựa

Đậu tằm – một lựa chọn thay thế hoàn hảo giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp và duy trì sức khỏe toàn diện cho ngựa.

Đậu tằm với hàm lượng protein cao, chất xơ cao cùng các loại axit amin thiết yếu hỗ trợ:

Sức khỏe đường ruột và tiêu hóa ở ngựa;
Cung cấp nguồn dinh dưỡng an toàn và tiêu hóa dễ hơn cho ngựa.
Tăng cường năng lượng
Giảm nguy cơ quá tải tinh bột dẫn đến lượng đường trong máu tăng cao ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình diễn ra giải đua ở ngựa.

2.3 Thức ăn gia cầm

Đậu tằm thức ăn cho gà thịt, gà thả vườn

Đậu tằm có thể thay thế bột đậu nành lên đến 30% trong khẩu phần ăn dành cho gia cầm đặc biệt là thức ăn chăn nuôi gà thịt vẫn mang lại sự tăng trưởng và chất lượng thịt tương đương.

Đậu tằm trước khi cho gà ăn cần được tách vỏ và nghiền mịn, việc tách vỏ sẽ làm tăng hàm lượng protein từ 24 lên 36%.

Trong đậu tằm chứa hàm lượng protein thô cao cùng các loại axit amin lysine, methionine và threonine thuận lợi sẽ tác động tích cực đến sức khỏe của gà đẻ trứng.

3. Cách sử dụng và bảo quản đậu tằm

3.1 Cách sử dụng

Hạt đậu tằm chứa một số chất kháng dinh dưỡng (như tannin, vicin, convicin) vì vậy đối với chế biến thực phẩm hay sử dụng làm thức ăn chăn nuôi cần lưu ý:

Ngâm qua đêm cho tróc vỏ sẽ giúp giảm bớt hàm lượng chất kháng dưỡng
Xử lý bằng nhiệt (nấu chín)
Đối với gia súc, đậu tằm nên được cán/bẻ hoặc nghiền thô rồi trộn với các loại thức ăn khác

3.2 Cách bảo quản

Bảo quản trong điều kiện khô thoáng, tránh ánh nắng trực tiếp.
Sử dụng bao bì kín lưu trữ để tránh mối mọt
Đậu tằm có thể được bảo quản bằng phương pháp ủ chua giúp giữ lại giá trị dinh dưỡng và giảm thiểu tổn thất về số lượng.

4. Hạt đậu tằm mua ở đâu ?

Đậu tằm hiện nay là một trong những loại siêu thực phẩm với giá trị dinh dưỡng cao đang được sử dụng phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới.

Úc là quốc gia sản xuất – xuất khẩu đậu chủ chốt toàn cầu với đậu tằm được xuất khẩu sang Ai Cập, Saudi, Việt Nam là nước đứng thứ 3, tiếp theo là Ấn Độ và Indonesia.

Bảng top 5 quốc gia nhập khẩu đậu tằm Úc (faba) nhiều nhất được thống kê từ tháng 10/2020 đến tháng 05/2024 (đơn vị: tấn)

Đậu tằm Úc xuất khẩu sang Việt Nam chủ yếu là sử dụng trong quy trình chăn nuôi cá chép/cá trắm giòn.

Số liệu từ năm 2022 đến nay ghi nhận sản lượng đậu tằm Úc xuất khẩu sang Việt Nam đã hơn 32.000 tấn đậu. Cho thấy một thị trường đậu tằm tại VN đang trở nên sôi động hơn khi nhu cầu sử dụng nguồn đạm thực vật cho thức ăn chăn nuôi ngày càng tăng cao.

Tuy nhiên, đậu tằm được sử dụng để chế biến thực phẩm tại Việt Nam hiện nay chưa quá phổ biến nhưng dự báo sẽ trở thành một thị trường tiềm năng trong tương lai khi nhu cầu sử dụng đạm thực vật và xu hướng ăn chay ngày một tăng.

TSB – một trong những đơn vị cung cấp đậu tằm nhập khẩu Úc chính ngạch và uy tín hàng đầu Việt Nam. Tự tin là đơn vị dẫn đầu, TSB nhập khẩu nông sản Úc với quy mô lớn, chất lượng ổn định, bền vững và lâu dài với mức giá cạnh tranh nhất thị trường.